Erfðabreyttum lífverum sleppt út í
sunnlenska náttúru
- án óháðs umhverfismats, án
samráðs við heimamenn
Sunnlendingar
eru smám saman að byrja að átta sig á því
að yfirvöld hafa nú í tvígang heimilað
íslensku líftæknifyrirtæki, ORF Líftækni,
að sleppa erfðabreyttum lífverum út í sunnlenska
náttúru. Í báðum tilvikum er um að
ræða erfðabreytt bygg sem rækta á til framleiðslu
á próteinum fyrir lyfjaframleiðslu. Ræktunin hófst
vorið 2003 og fer fram á landi í eigu Landgræðslu
ríkisins í Gunnarsholti. Leyfin veita ORF heimild til allt
að 30 hektara ræktunar á erfðabreyttu byggi sem hefur
að geyma framandi gen og erfðabreyta á enn frekar síðar
þannig að það framleiði lyfvirk efni.
Umhverfisstofnun virðist ekkert samráð hafa haft um þessar
aðgerðir við heimamenn hér á Suðurlandi,
enda veita stjórnvöld leyfi til erfðabreyttrar ræktunar
samkvæmt reglum sem eru miklu slakari en gilda í öðrum
Evrópulöndum. Hvorki var krafist óháðs umhverfismats
né rannsókna á áhrifum innskotnu efnanna á
dýr og fugla, áður en ræktun var leyfð, en
rætt um möguleika á slíkum athugunum síðar.
Hlutlægar upplýsingar hefur skort um þessi mál,
því nær engin opinber umræða hefur farið
fram og stjórnvöld virðast ekki hafa kynnt sér
reynslu annarra þjóða af erfðabreyttri framleiðslu.
Í Norður Ameríku hefur erfðabreytt ræktun
mengað mjög út frá sér og auk þess
leitt til aukinnar eiturefnanotkunar. Læknar hafa lýst áhyggjum
af því að aukin tíðni ofnæmis kunni
að tengjast neyslu erfðabreyttra matvæla. Heilsurannsóknir
á dýrum benda til skaðsemi erfðabreyttra afurða,
t.d. breytinga á líffærum og æxlismyndunar.
Erfðatækni er meðal róttækustu tæknibyltinga
sem um getur og má að einhverju leyti líkja við
kjarnorku að áhrifamætti. Hún er að sama skapi
gífurlega áhættusöm, m.a. vegna þess hversu
ónákvæmar erfðabreytingarnar eru, vegna dreifingar
og blöndunar við aðrar lífverur, og vegna vísbendinga
um skaðleg heilsufarsáhrif af neyslu erfðabreyttra afurða.
Áhrif hennar eru óafturkræf, því um leið
og erfðabreyttum lífverum hefur verið sleppt út
í náttúruna (eða þær sloppið
út fyrir veggi tilraunastofu) verður útilokað að
uppræta þær, t.d. ef skaðleg áhrif koma í
ljós.
Þótt líkur á því að erfðabreytta
byggið víxlfrjóvgist við aðrar plöntur
séu ekki miklar telja sérfræðingar ekki unnt að
útiloka það til lengri tíma litið, t.d. við
melgresi eða annað bygg. Hinsvegar er útilokað, einkum
eftir því sem ræktunarsvæðin stækka,
að koma í veg fyrir það að fuglar tíni
upp fræin, eitthvað dreifist fyrir slysni með mönnum
og tækjum, eða að búfé sleppi einstaka sinnum
inn á akrana. því umfangsmeiri sem ræktunin
er, þeim mun hættara er við því að erfðabreytt
bygg með lyfvirkum efnum berist í annað fræ, fóður
eða matvæli, til dæmis bygg sem notað er til fóðrunar
eða manneldis Ekki verður unnt að útiloka mengun jarðvegs
og grunnvatns, en erfðabreyttu efnin eru í öllum plöntuhlutum,
þ.m.t. stilkum og rótum, og stór hluti þess
verður jafnan eftir á ökrunum. Framandi gen og þar
með lyfjaprótein kunna að berast í fæðukeðjuna
vegna afráns skordýra og jarðvegslífvera, jafnvel
þótt skordýraeitur væri notað.
Náttúruverndarsamtök Suðurlands lýsa þungum
áhyggjum af þessari starfsemi og hugsanlegum áhrifum
hennar á ímynd héraðsins og þeirra atvinnuvega
sem Sunnlendingar byggja einkum afkomu sína á, landbúnaðar
og ferðaþjónustu. Samtökin taka undir kröfur
Búnaðarsambands Suðurlands, Landverndar, Neytendasamtakanna
og fleiri aðila um að leyfisveitingar til útiræktunar
erfðabreyttra plantna verði stöðvaðar uns óháðar
rannsóknir hafi verið gerðar, sýnt hafi verið
ótvírætt fram á skaðleysi slíkrar
ræktunar, og að almenn umræða hafi farið fram
um málið. Náttúran og öryggi neytandans
eiga að njóta vafans.
Fréttagrein frá Náttúruverndarsamtökum
Suðurlands.